TÜRKELİ ( OĞUZ ) KÖYÜ VE DİĞER YERLEŞİM ALANLARININ TARİHÇESİ

OSMANLI YAYLA FERMANLARINA VE MAHKEME KAYITLARINA GÖRE KONYA KARAMANOĞULLARINDAN MEHMET FAKIH VE OĞLU OĞUZHAN BEY’İN SOYUNDAN OLAN OĞUZLULARIN TÜRKELLİ TAİFESİNİN YERLEŞİM ALANLARI TRABZONUN BATISINDA Kİ BEŞİKDÜZÜ, VAKFIKEBİR VE ŞALPAZARI (AĞASAR) YÖRELERİDİR.

H. 876 (M. 1471) – H. 927 (M. 1520), H. 1223 (M. 1808) VE H. 1240 (M. 1824) TARİHLERİNDE BU YERLEŞİM ALANLARI KÜRTÜN’E KADAR TRABZON İLİNİN YÖNETİMİ ALTINDAYDI. ASLINDA O ZAMANLAR EYALET OLAN TRABZON ÇOK GENİŞ TOPRAKLARA SAHİPTİ. BU SEBEPLE TRABZONDAKİ OĞUZ BOYLARININ DURDUĞU YERLERİN BİR KISMI ÖRNEĞİN; KADİRKAYA (KADİRGA)’ NIN BİR KISMI, ZİGANA’NIN YUKARI KISIMLARI GÜMÜŞHANE HUDUTLARI İÇİNDEYDİ AMA GÜMÜŞHANE’DE SAMSUN GİBİ YÖNETİMİ TRABZONA DÂHİL BİR NAHİYE İDİ. İŞTE BU GENİŞ TOPRAKLAR İÇİNDEKİ TRABZONA EN YAKIN OLAN OĞUZ YÖRESİ KADİRKAYA (KADİRGA)’ DAN AŞAĞIYA DOĞRU ARUZ, RESULLU,VE TÜRKELLİ KÖYLERİ HEM VAKF-I KEBİR’İN HEMDE BEŞİKDÜZÜ’NÜN YAYLAK VE KIŞLAK YÖRELERİYDİ. BURADAKİ İNSANLAR SAĞLAM TÜRK VE MÜSLÜMAN BİR NÜFUSTAN OLUŞUYORDU.

BİR KISMI TRABZONUN FETHİNDEN ÖNCE DEDE KORKUT DÖNEMLERİNDE BURALARA YERLEŞMİŞ, BİR KISMI FATİH SULTAN MEHMET İLE BİRLİKTE ZİGANADAKİ KONAKLAMALARDA BURALARA YERLEŞTİRİLMİŞ, BİR KISMI YAVUZ SULTAN SELİM DEVRİNDE ÇEŞİTLİ SEBEPLERLE BURALARA GÖÇMÜŞ, BİR KISMIDA DAHA SONRA Kİ YILLARDA YAYLA FERMANLARI VE MAHKEME DAVALARI SONUCU BURALARDA BELİRLENEN TOPRAKLARDA KALMIŞLARDIR. BU TOPRAKLARDA YAŞAYAN KARAMANOĞLU HALKINDAN BELİRLEDİĞİMİZ SÜLALE İSİMLARİ VE SOY ADLARI ŞUNLARDIR:

İBİKOĞULLARI, KARADÜZENOĞULLARI, ÇAKMAKOĞULLARI, BEKTAŞOĞULLARI, DÜBÜŞOĞULLARI, UZUN HÜSEYİNOĞULLARI, ÇAKIR MAHMUTOĞULLARI, KARA MEHMETOĞULLARI, HALİL BAYRAKTAR AĞA OĞULLARI, KARA AHMETOĞULLARI, KISAOĞULLARI, TERZİOĞULLARI, ZARALIOĞULLARI, ELOĞULLARI, DADAŞOĞULLARI, İBŞİROĞULLARI, SOFUOĞULLARIDIR.

BU SÜLALELERİ OLUŞTURAN KİŞİLER KARAMANOĞULLARI TÜRKELLİ TAİFESİNDEN SIRASI İLE BABADAN OĞULA ŞÖYLE SIRALANIR:

MEHMET FAKIH, OĞLU OĞUZHAN, OĞLU ALİŞAN BEY, OĞLU İ.HAKKI BEY, OĞLU H.AVNİ BEY, OĞLU MEHMET ZİYA BEY, OĞLU VELİ BEY, OĞLU RAMAZAN BEY, OĞLU HÜSEYİN BEY, OĞLU ALİ RIZA BEY, OĞULLARI MUSTAFA PAŞA VE SÜLEYMAN BEYLER, MUSTAFA PAŞA OĞLU HAMZA BEY, SÜLEYMAN BEY OĞLU YAYLA BEYLERDİR.

BURADAN YAYLA VE HAMZA BEY FAMİLYASINI TEKRAR AÇACAK OLURSAK SÜLALE İSİMLERİ İLE BABADAN OĞULA İSİMLER ŞÖYLEDİR.

YAYLA BEY, OĞLU OSMAN BEY KIZI SALİHA HATUN, OSMAN BEY SÜLALE OLARAK İBİKOĞULLARI VE YAYLALI SÜLALELERİDİR.

HAMZA BEY, OĞLU MAHMUT BEY VE DÜŞÜK HASAN (DÜBÜŞÖĞULLARI), MAHMUT BEY ,OĞLU ÇAL MEHMET AĞA, OĞLU HALİL BAYRAKTAR AĞA, OĞLU UZUN HÜSEYİN, OĞLU ÇAKIR MAHMUT, ALİ BEY VE KARA MEHMET, KARA MEHMET OĞLU HASAN BEY VE İBRAHİM BEY. ÇAKIR MAHMUT BEY OĞLU HÜSEYİN VE HACI HASAN, HACI HASAN OĞULLARI, HACI MAHMUT EFENDİ, HOCA HACI HAFIZ ALİ EFENDİ, MEHMET EFENDİ, KÜRT HÜSEYİN VE OSMAN HAFIZ EFENDİLERDİR.

YAYLA BEY, OĞLU OSMAN BEY SÜLALESİNDEN OĞLU YAKUP, OĞLU İBRAHİM, OĞLU HACI OSMAN BÖLÜKBAŞI, OĞLU İBRAHİM AĞA ( İBİKOĞLU), ALİ ÇAVUŞ, HACI YAKUP, İBRAHİM AĞA, İBRAHİM AĞA OĞLU TUFAN, ALİ, OSMAN, TUFAN OĞLU İBRAHİM VE MEHMET. OSMAN’IN OĞLU HACI MEHMETTİR. BURADA YAYLA BEY’İN KIZI SALİHA HATUN İLE REAYA’ DAN KISAOĞULLARINDAN YUSUF OĞLU RESUL H. 876 (M. 1471) TARİHİNDE EVLENDİRİLMİŞLER VE BUNLARDAN RESULLU KÖYÜ MEYDANA GELMİŞTİR. RESULUN BABADAN OĞULA KISAOĞLU SÜLALESİNDE YAŞAYAN BİLİNEN ERKEKLER ŞÖYLEDİR; AHMET AĞA, OĞLU MUSA, OĞLU MEHMET AĞA, OĞLU MUSTAFA, OĞLU MEHMET, OĞLU SÜLEYMAN, OĞLU YUSUF, OĞLU ÇOBAN RESUL’DÜR.

BU ARADA BU BÖLGEDE YERLEŞİM YERİ OLARAK İSDİHDAM EDİLEN AKKESE KÖYÜ VE CIVARINDA ZARALIOĞLU OSMAN AĞA VE ELOĞLU HASAN AĞA İSİMLERİDE ZİKREDİLMEKTEDİR. AYRICA OĞUZ KÖYÜ DİYE ADLANDIRILAN MEVKİLERDE DODOŞOĞLU MEHMET EFENDİ, İBŞİROĞLU MAHMUT EFENDİ, KARAALİOĞLU HALİL, KAYABAŞIOĞLU OSMAN, SOFUOĞLU ALİ VE ALİOĞLU HALİL İSİMLERİDE YAKIN TARİHİMİZE KADAR YAŞAMIŞLARDIR.

ASIRLAR ÖNCESİNDE OĞUZ BÖLGESİ DİYE ADLANDIRILAN YERLEŞİM YERLERİNDE GEÇEN BAZI MAHAL İSİMLERİ:

KADİRKAYA (KADİRGA-BARKAR) : H. 1223 (M. 1808)  TARİHLİ FERMANA GÖRE OĞUZ KÖYÜ DİYE ADLANDIRILAN (BU GÜNKÜ ÇAKIRLI, DOLANLI, TÜRKELLİ, RESULLU KÖYLERİ) YERLEŞİM BÖLGESİNDEKİ HALKIN YAYLASIDIR. VERGİSİNİ OĞUZLULAR VERİR.

TÜRKELLİ: KONYA KARAMANOĞULLARINDAN MEHMET FAKH-I VE OĞLU OĞUZHAN BEY SOYUNUN YERLEŞTİĞİ GENEL BÖLGEDEKİ ÇAKIRLI, DOLANLI (ARUZ), RESULLU KÖYLERİNİN MERKEZİ VE KURUCUSU KONUMUNDAKİ BİR YERLEŞİM YERİDİR. TARİHİ H. 876 (M. 1471) TARİHİNE KADAR UZANIR. KURULDUĞU DÖNEMLERDE OĞUZ KÖYÜ KÜRTÜN’E BAĞLIYDI.

GÜVENDE SUYU MEVKİİ: KARAMANOĞLU MEHMET FAKH-I BU MEVKİYE KENDİNE, OĞLU OĞUZHANA, TORUNLARINA VE YAKINLARINA BİRER KONAK VE YOL YAPTIRMIŞTIR.

ARUZ (DOLANLI) KÖYÜ: YAYLA BEY NESLİNDEN BİR KISMI BURADA OTURUR. BU KÖYDE VAKTİYLE M. 1471’ Lİ YILLARDA İKİ DEFA TAUN (VEBA SALGINI) HASTALIĞI ÇIKTI ÇOK İNSAN ÖLDÜ. TEK HAMZA BEY VE OĞULLARINDAN MAHMUT BEY İLE DÜŞÜK OLARAK DOĞAN VE ÖLMEYEN SONRADAN DA ADI DÜŞÜK HASAN OLARAK KONULAN HASAN KALDI. DÜŞÜK HASAN SOYUNDAN GELENLER DÜBÜŞOĞULLARI OLARAK ANILIRLAR.

MAĞARA MEVKİİ: TERZİOĞULLARI BURADA YAŞARLAR. OĞUZ KÖYÜNE AİT MAĞARA DEĞİRMENİ BURADAYDI. ÖREN KÖYÜ İLE DEĞİRMEN YÜZÜNDEN ÇIKAN KAVGA NETİCESİNDE GÖRELEDE GÖRÜLEN MAHKEMEDE ÖRENLİLER DAVAYI KAYBEDEREK DOKUZ LİRA TAZMİNAT ÖDEMİŞLERDİR. ÖDENEN BU PARA İLE OĞUZ KÖYÜ İÇİN MAĞARA MEVKİNE KARA MEHMET AĞA TARAFINDAN YENİ BİR DEĞİRMEN YAPTIRILMIŞTIR.

KAYNARCA YAYLASI: KADİRGANIN; KARAMANOĞULLARINDAN, TÜRKELLİ HALKININ, MEHMET FAKH-I NESLİNİN YERLEŞTİĞİ KISMINA DENİR.

OĞUZ KÖYÜ: MEHMET FAKH-I’NIN OĞLU OĞUZHAN’IN KÖYÜDÜR. CUMHURİYET’İN KURULDUĞU YILLARDA YAPILAN TOPRAK REFORMU NETİCESİNDE OĞUZ KÖYÜ, ÇAKIRLI, DOLANLI (ARUZ), RESULLU VE TÜRKELLİ KÖYLERİ OLARAK BÖLÜNMÜŞ VE HER BİRİ MÜSTAKİL KÖY KONUMUNU ALMIŞTIR. 1992 YILINDAN İTİBARENDE TÜRKELLİ KÖYÜ BELEDİYELİĞE HAK KAZANARAK BELDE OLMUŞTUR. TÜM TÜRKELLİ TAİFESİ OLARAK, OĞUZ KÖYÜ VE CIVAR YERLEŞİM YERLERİNDE HALKIN HALA KULLANDIĞI MAHAL VE YER İSİMLARI UNUTULMAYARAK GÜNÜMÜZE KADAR GELMİŞTİR.

BU MAHAL VE YER İSİMLERİNİN HARİCİNDE HALKIN HALA KULLANDIĞI DİĞER İSİMLERDE ŞUNLARDIR:

ALİ MEYDANI BEZİRGÂN KONAĞI, TAŞ OLUK, TAŞ OLUK TEPESİ, TAVŞANDERE BOĞAZI, ÇEVİRME BOĞAZI, ŞALVAR GEZİ (YERLİCE), KAZMA DERESİ, ÖMÜR TEKNESİ, EVRENE KÖYÜ, BARKAR YAYLASI.

TÜM BU ADI GEÇEN MAHAL VE YERLER T.C. BAŞBAKANLIK ARŞİV GENEL MÜDÜRLÜĞÜNÜN 2581 NOLU KAYDINA GÖRE OĞUZLULARA AİTTİR. YER ADLARINDANDA ANLAŞILACAĞI GİBİ BU YAYLALARDA BULUNAN HALK TÜRK VE MÜSLÜMANDIR. KOYULAN İSİMLERDENDE BU ANLAŞILMAKTADIR. ANCAK BU VATANDAŞLAR ARASINDA TÜRK VE MÜSLÜMAN OLMAYAN VATANDAŞLARIN OLDUĞU VE BU KONUDA HİÇ BİR SORUN ÇIKMADIĞIDA BELLİDİR.

YARARLANILAN KAYNAKLAR:

T.C. BAŞBAKANLIK ARŞİVİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, DİVAN-Ü HÜMAYUN 204 NUMARALI ŞİKÂYET DEFTERİ SAYFA 2 H. 1223 (M. 1808) TARİHLİ FERMAN, ANKARA NOTERİ TARAFINDAN TEMMUZ 1964’TE 450 SIRA NUMARASI İLE ONAYLANARAIK BEŞİKDÜZÜ OĞUZ KÖYÜ’NDEN MEHMET İPEK (EM. EMNİYET AMİRİ)’E VERİLMİŞTİR. BU EVRAKIN AYNISI DAHA SONRA AYNI KİŞİYE ARŞİV GENEL MÜDÜRLÜĞÜNCE 2581 SAYILI OLARAK TEKRAR VERİLMİŞTİR.

T.C. YARGITAY 14. HUKUK DAİRESİ 5387 ESAS, 6988 KARAR VE 14.04.1983 VE 15.11.1983 TARİHLİ ONAYI. BU ONAYA GÖRE YAYLA FERMANLARI SAHTE DEĞİLDİR.

TRABZON TAPULAMA MÜDÜRLÜĞÜNDE 1975/11 TARİH VE NOLU DOSYADA BU FERMANDAKİ YAYLANIN HUDUTLARININ KROKİSİNİ ÇIKARTMIŞTIR. H. 1223 (M. 1808) TARİHLİ FERMAN ESAS ALINMIŞTIR.

H. 966 (M. 1558) TARİHLİ MAHKEME ZABITLARI 10.09.1947 TARİHİNDE OĞUZ KÖYÜ ÖĞRETMENLERİNDEN HÜSEYİN İPEK’İN DİLEKÇESİNE T.C. M.E.B. TOPKAPI SARAYI MÜZE MÜDÜRLÜĞÜNÜN TRABZON İLİNE AİT 157 NOLU ARŞİV SİCİL KAYDI. SAYFA 796,Y.N.9447 NOLU BELGE. BEYOĞLU 6. NOTERİ 26.09.1947, ANKARA 1. NOTERİ 25 ŞUBAT 1950, 22.09.1955 BEYOĞLU NOTERİ 112/4 NOLU DAİRE NÜSHALARIDIR.

                                                                       ARAŞTIRAN: EM. EMN. A.MEHMET İPEK

                                                                       DERLEYEN: ARŞ. YAZ. MUSTAFA YAZICI

                                                                       DÜZENLEYEN: GÜRKÖK İPEK